Σήραγγα του Υμηττού: Εξαγγέλθηκε το 1979 από τον Κωνσταντίνο Καραμανλή

Εάν υπάρχει ένα έργο που μοιάζει με το… γεφύρι της Αρτας στην Αττική, αυτό θα μπορούσε να είναι η κατασκευή της Σήραγγας Ηλιούπολης ή τούνελ Υμηττού. Το μεγαλεπήβολο έργο που εξαγγέλθηκε από το 1979 από τον Κωνσταντίνο Καραμανλή αποδεικνύεται πως έβλεπε πολύ μπροστά, καθώς σήμερα προβάλλει ως μία από τις λύσεις που θα δώσουν ανάσα στο κυκλοφοριακό πρόβλημα της Αθήνας. Το έργο εξαγγέλθηκε, σταμάτησε, ξαναξεκίνησε, έγιναν τρύπες στο βουνό που… έμειναν τρύπες, ξαναπάγωσε και τώρα ζωντανεύει ξανά. Εστω και καθυστερημένα και με κάποιες αντιδράσεις, το… στοιχειωμένο τούνελ υπόσχεται να σβήσει ένα 20λεπτο από το μποτιλιάρισμα της πρωτεύουσας και να κάνει τη διαδρομή Μεσογείων – Ελληνικό να διαρκεί μόλις ένα 10λεπτο.

Θα ολοκληρωθεί τελικά το έργο που από κάποιους χαρακτηρίζεται το σημαντικότερο οδικό έργο της Αττικής; Οσοι αμφιβάλλουν έχουν τα… δίκια τους. Γιατί κοντά μισός αιώνας για 4 χιλιόμετρα δεν είναι και μικρό διάστημα για ένα έργο, όσο σημαντικό και αν είναι αυτό… Τη σημασία του, πάντως, φαίνεται πως έχουν κατανοήσει οι δήμοι Ηλιούπολης, Βύρωνα και Ελληνικού-Αργυρούπολης, οι οποίοι έχουν συλλέξει υπογραφές χιλιάδων πολιτών που ζητούν να ολοκληρωθεί το έργο και απειλούν με κινητοποιήσεις αν το έργο (ξανα)μπει στις ελληνικές καλένδες.

Ενα έργο που εδώ και χρόνια επανέρχεται στη δημόσια συζήτηση ως υπόσχεση για την ανακούφιση του κυκλοφοριακού φόρτου στην Αττική φαίνεται πλέον να περνά σε πιο ώριμη φάση. Η Σήραγγα Ηλιούπολης, το υπόγειο οδικό πέρασμα που σχεδιάζεται να συνδέσει τη Δυτική Περιφερειακή Υμηττού με τη λεωφόρο Βουλιαγμένης, επανέρχεται δυναμικά στο προσκήνιο. Αλλωστε και ο αναπληρωτής υπουργός Υποδομών και Μεταφορών, Κωνσταντίνος Κυρανάκης έχει αναφέρει με σαφήνεια στη Βουλή ότι «η ολοκλήρωση της σήραγγας Ηλιούπολης προχωρά». Ετσι, έρχεται να δώσει νέο πολιτικό και τεχνικό βάρος σε ένα σχέδιο που για μεγάλο διάστημα αντιμετωπιζόταν με επιφυλάξεις, κυρίως λόγω της πολυπλοκότητας και του μεγάλου αποτυπώματός του στον χάρτη των μεταφορών της πρωτεύουσας.

Πρόκειται για την κατασκευή ενός τούνελ μήκους περίπου 3 χιλιομέτρων, η οποία θα διαθέτει τρεις λωρίδες κυκλοφορίας ανά κατεύθυνση. Η σήραγγα δεν θα έχει ενδιάμεσες εξόδους και θα ξεκινά να κατεβαίνει υπόγεια κοντά στη λεωφόρο Κατεχάκη, καταλήγοντας σε κόμβο της λεωφόρου Βουλιαγμένης. Ουσιαστικά μιλάμε για επέκταση της Αττικής οδού και ειδικότερα της Δυτικής Περιφερειακής Υμηττού προς την περιοχή του Ελληνικού. Στο πλαίσιο της συνολικής αυτής αναμόρφωσης, προβλέπεται επίσης η δημιουργία ανισόπεδων κόμβων στη λεωφόρο Βουλιαγμένης. Οι παρεμβάσεις αυτές αναμένεται να βελτιώσουν τη ροή της κυκλοφορίας, περιορίζοντας την ανάγκη για φωτεινούς σηματοδότες που σήμερα προκαλούν συχνές καθυστερήσεις.

Η σημασία του έργου δεν περιορίζεται μόνο στο τεχνικό του μέγεθος. Πρόκειται για μια παρέμβαση που, εφόσον υλοποιηθεί όπως έχει σχεδιαστεί, μπορεί να αλλάξει ουσιαστικά τον τρόπο με τον οποίο πραγματοποιούνται οι μετακινήσεις από τα βόρεια και κεντρικά σημεία της Αθήνας προς τα νότια προάστια και το παραλιακό μέτωπο. Στην καρδιά του σχεδιασμού βρίσκεται μια υπόγεια σήραγγα μήκους περίπου 3 χιλιομέτρων, η οποία θα λειτουργεί ως κλειστός άξονας ταχείας διέλευσης, χωρίς ενδιάμεσες εξόδους. Με τρεις λωρίδες ανά ρεύμα κυκλοφορίας, το έργο φιλοδοξεί να δημιουργήσει έναν νέο, άμεσο διάδρομο κίνησης, ικανό να απορροφήσει σημαντικό μέρος της πίεσης που σήμερα δέχονται κεντρικές λεωφόροι και διασταυρώσεις.

Σύμφωνα με τον σχεδιασμό, η σήραγγα θα ξεκινά από την περιοχή της Κατεχάκη, θα διασχίζει υπόγεια τον όγκο του Υμηττού και θα καταλήγει στη λεωφόρο Βουλιαγμένης μέσω νέου κόμβου.

Εξοικονόμηση χρόνου

Ουσιαστικά θα πρόκειται για μια νέα οδική αρτηρία που θα επιτρέπει στους οδηγούς να παρακάμπτουν ένα μεγάλο μέρος της αστικής συμφόρησης, ακολουθώντας μια πιο σύντομη και σταθερή διαδρομή. Για χιλιάδες καθημερινούς χρήστες του οδικού δικτύου αυτό μεταφράζεται σε αισθητή εξοικονόμηση χρόνου και σε πιο προβλέψιμες μετακινήσεις, ειδικά τις ώρες αιχμής, όταν η κυκλοφορία στους βασικούς άξονες της νότιας Αθήνας γίνεται ιδιαίτερα επιβαρυμένη.

Η διαφορά αποτυπώνεται ξεκάθαρα και στον εκτιμώμενο χρόνο διαδρομής. Σήμερα, η μετάβαση από την Κατεχάκη προς το Ελληνικό μπορεί να απαιτήσει από 25 έως και 30 λεπτά, ανάλογα με την πυκνότητα της κυκλοφορίας. Με τη νέα σύνδεση ο στόχος είναι η ίδια διαδρομή να πραγματοποιείται σε λιγότερο από 10 λεπτά. Αυτή η μείωση, που αγγίζει ή και ξεπερνά το 70%, αναδεικνύει γιατί η Σήραγγα Ηλιούπολης περιγράφεται ως ένα από τα πιο κρίσιμα έργα υποδομής για το Λεκανοπέδιο. Δεν αφορά μόνο την άνεση του οδηγού, αλλά τη συνολική λειτουργικότητα του αστικού ιστού, την καλύτερη σύνδεση διαφορετικών περιοχών και την αποφόρτιση δρόμων που σήμερα λειτουργούν στα όριά τους. Παράλληλα, το έργο συνδέεται άμεσα με τη γενικότερη επέκταση της Αττικής οδού προς το Ελληνικό και την παραλιακή ζώνη. Η Δυτική Περιφερειακή Υμηττού αποκτά, μέσω της σχεδιαζόμενης σήραγγας, συνέχεια προς ένα τμήμα της Αττικής που αναμένεται να γνωρίσει ακόμη μεγαλύτερη ανάπτυξη τα επόμενα χρόνια. Ιδιαίτερο βάρος έχει σε αυτό το πλαίσιο και η σχέση του έργου με την επένδυση στο The Ellinikon, η οποία μετασχηματίζει ήδη το νότιο παραλιακό μέτωπο και αναμένεται να αυξήσει σημαντικά τις μετακινήσεις κατοίκων, εργαζομένων και επισκεπτών προς την ευρύτερη περιοχή. Η νέα υπόγεια σύνδεση αντιμετωπίζεται, επομένως, όχι μόνο ως λύση στα σημερινά προβλήματα, αλλά και ως εργαλείο προσαρμογής της πρωτεύουσας στις αυξημένες ανάγκες του μέλλοντος.

Στο ίδιο πλέγμα παρεμβάσεων εντάσσεται και η αναβάθμιση της λεωφόρου Βουλιαγμένης, όπου προβλέπεται η δημιουργία νέων ανισόπεδων κόμβων. Ο στόχος είναι η σταδιακή κατάργηση φωτεινών σηματοδοτών σε επιλεγμένα σημεία ώστε ο άξονας να αποκτήσει χαρακτηριστικά ημι-αυτοκινητοδρόμου, με πιο ομαλή και αδιάλειπτη ροή κυκλοφορίας. Μια τέτοια εξέλιξη εκτιμάται ότι θα μειώσει περαιτέρω τις καθυστερήσεις, ιδίως σε περιοχές όπως η Ηλιούπολη και η Αργυρούπολη, οι οποίες σήμερα υφίστανται έντονα τις συνέπειες της διέλευσης μεγάλου όγκου οχημάτων.

Η Σήραγγα Ηλιούπολης, επομένως, δεν παρουσιάζεται απλώς ως ένα μεμονωμένο τεχνικό έργο, αλλά ως κομβικό στοιχείο μιας ευρύτερης στρατηγικής για την αναδιοργάνωση των οδικών μεταφορών στην Αθήνα. Η απευθείας σύνδεση βορρά και νότου, η σημαντική μείωση του χρόνου μετακίνησης, η υποστήριξη μεγάλων αστικών αναπτύξεων και η αναβάθμιση βασικών λεωφόρων συνθέτουν μια εικόνα με ισχυρό αναπτυξιακό και λειτουργικό αποτύπωμα. Σε μια πόλη όπου το κυκλοφοριακό παραμένει μία από τις πιο πιεστικές καθημερινές προκλήσεις, η προώθηση ενός τέτοιου έργου δημιουργεί προσδοκίες για ένα διαφορετικό μοντέλο μετακίνησης: πιο γρήγορο, πιο άμεσο και πιο αποδοτικό. Το αν αυτές οι προσδοκίες θα μετατραπούν σύντομα σε απτή πραγματικότητα, θα κριθεί από τον ρυθμό με τον οποίο το έργο θα περάσει από τις εξαγγελίες στην υλοποίηση. Προς το παρόν, πάντως, η επιστροφή της Σήραγγας Ηλιούπολης στο επίκεντρο δείχνει ότι ένα σχέδιο που επί χρόνια έμοιαζε μακρινό διεκδικεί πλέον ουσιαστικά θέση στο μέλλον της Αττικής.

ekriti.gr

Η μάχη του… Πάρκου

Η δημιουργία Κυβερνητικού Πάρκου στην «καρδιά» του Υμηττού, εκεί όπου επί πολλά χρόνια βρίσκεται η ΠΥΡΚΑΛ, έχει προκαλέσει πλήθος αντιδράσεων από κατοίκους και ανθρώπους που δραστηριοποιούνται επαγγελματικά στην περιοχή. Ομάδα κατοίκων και εκπρόσωποι τοπικών φορέων έχουν προσφύγει στο Συμβούλιο της Επικρατείας (ΣτΕ), εστιάζοντας στο κυκλοφοριακό πρόβλημα που πιστεύουν ότι θα δημιουργηθεί, στην περίπτωση που δεν ληφθούν τα κατάλληλα μέτρα. Επίσης, τάσσονται κατά του «τσιμέντου» διεκδικώντας χώρο πρασίνου, πολιτισμού και αθλητισμού. Η υπόθεση αναμένεται να εκδικαστεί τον Μάρτιο.

Την ίδια στιγμή, η κυβέρνηση δίνει μεγάλο βάρος στην κατασκευή του Κυβερνητικού Πάρκου «Ανδρέας Λεντάκης». Ο διαγωνισμός προχωρά και σύμφωνα με τον προγραμματισμό του Υπερταμείου, έως το καλοκαίρι θα έχει δημοσιευθεί η πρόσκληση για την υποβολή των δεσμευτικών προσφορών από τους ενδιαφερόμενους επενδυτές. Παράλληλα, προχωρά η επικαιροποίηση του πλαισίου του έργου ώστε να είναι σύμφωνο με τις αποφάσεις του ΣτΕ σχετικά με την κατάργηση των μπόνους δόμησης του Νέου Οικοδομικού Κανονισμού (ΝΟΚ).

epolitical.gr

Επιτροπή για τον Υμηττό: Τα οκτώ επόμενα βήματα

Για ένατη φορά από τη σύσταση της, η Επιτροπή Φορέων και Κατοίκων για τον Υμηττό, το Περιβάλλον και τους ελεύθερους χώρους, συνεδρίασε στην αίθουσα του Δημοτικού Συμβουλίου Αγίας Παρασκευής. Με ανακοίνωσή της ενημέρωσε για τα όσα συζητήθηκαν στις 9 Μαρτίου, καθώς και σχετικά με επόμενες πρωτοβουλίες.

Αναλυτικά:

«α) Εκτιμήθηκε σαν πολύ καλή η εκδήλωση στις 2 Φλεβάρη, για την συμμετοχή του κόσμου, τις ομιλίες και για τα θέματα που αναδείχτηκαν.

β). Έγινε ενημέρωση για τις επαφές με την Περιφέρεια, (γενική συζήτηση), τον ΣΠΑΥ (συνάντηση με τεχνικό και διοικητικό προσωπικό, αλλά και απόφαση του Διοικητικού Συμβουλίου »εκφράζει την υποστήριξή του επί του ζητήματος»), τους εργαζόμενους στην υπηρεσία, στον διεκδικούμενο χώρο, και το Δασαρχείο.

γ). Εκτιμήθηκε πως παρά τις δηλώσεις του Δημάρχου, πως υπαναχωρεί από το σχέδιο για δρόμο κυκλοφορίας στον Υμηττό, συνεχίζει να υπάρχει ο κίνδυνος σύμφωνα με το σχέδιο για πολεοδόμηση της ΠΕ3. που μας βρίσκει αντίθετους στο σύνολο του.

δ). Επαναδιατυπώσαμε την αντίθεσή μας στην κατασκευή »πράσινου σημείου» και σταθμού διαμετακομιδής αδρανών και ανακυκλώσιμων στην έκταση 21 στρεμμάτων στη Β Ζώνη Υμηττού, ανάμεσα στην Μεσογείων και την Τρικάλων. Η αρχική απόφαση αφορούσε 4-5 στρέμματα με πρόσωπο στη Μεσογείων, για τον χώρο στάθμευσης των αυτοκινήτων της υπηρεσίας καθαριότητας και των γραφείων της. Πόσο μάλλον όταν αυτό επιχειρείται να γίνει κατά παράβαση του Διατάγματος του Υμηττού όσο αφορά στις χρήσεις που επιτρέπονται.

Αποφασίστηκε:

1. Η κατάθεση ολοκληρωμένου φακέλου στο Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης σε σχέση με τα αιτήματά μας, με κοινοποίηση σε όλα τα κόμματα και αίτημα για συνάντηση με τον Υπουργό.
2. Αντίστοιχη ενημέρωση του συνόλου των μέσων ενημέρωσης (έντυπος, τηλεοπτικός, ηλεκτρονικός).
3. Νομική προετοιμασία για τις περαιτέρω κινήσεις μας.
4. Κατάθεση αναφοράς για την απαράδεκτη, αντιεπιστημονική και αντιπεριβαλλοντική ενέργεια της 30μετρης ζώνης καταστροφής του δάσους κάτω από την γραμμή υψηλής τάσης στον Υμηττό.
5. Να είμαστε έτοιμοι για παρέμβαση επί τόπου, αν και όταν ξεκινήσει το επόμενο στάδιο του ΑΝΤΙΝΕΡΟ.
6. Να αναρτήσουμε πανό σε σημεία της Πόλης με τα αιτήματά μας.
7. Να παρέμβουμε για τα μέτρα πυροπροστασίας του Υμηττού και του Λόφου Τσακού μπροστά στην έναρξη της αντιπυρικής περιόδου.
8. Να πραγματοποιήσουμε εκδήλωση – πεζοπορία από το Μοναστήρι του Αι Γιάννη του Κυνηγού, μέσα από το μονοπάτι μέχρι την έκταση του Υπουργείου, σε κατάλληλο χρόνο λόγω των ημερών του Πάσχα και των εκδηλώσεων του Μαθητικού 10ήμερου. Να καλεστούν πεζοπορικές ομάδες και Συλλογικότητες από όλους τους Δήμους γύρω από τον Υμηττό. Σε συνεργασία με την Ένωση Συλλόγων Γονέων και τα Σωματεία των Δασκάλων και των Καθηγητών με αντίστοιχη δράση των παιδιών».

amarysia.gr

Το βουνό της Αττικής που κάποτε αποκαλούσαν Τρελό

Είναι το κατεξοχήν αθηναϊκό βουνό που αιώνες πίσω, όπως το αντίκρισαν από μακριά οι ναυτικοί περιηγητές, αποφάσισαν να το καταγράψουν στους χάρτες τους ως Mont tres long, δηλαδή το μακρύ βουνό.

«Ο ήλιος βγαίνει απ΄ τον Τρελλό και δύει στο Δαφνί», έλεγε ένα

Για να κρατήσουμε για λίγο το μυστήριο, μπορούμε να αναρωτηθούμε ποιο είναι εκείνο το μακρύ και στενό βουνό που χωρίζει το κέντρο της πόλης από την ανατολή και έτσι ειδυλλιακά όπως κοκκινίζει από το φως του ηλίου έδωσε κάποτε την έμπνευση στον Άγγελο Τερζάκη για τη Μενεξεδένια Πολιτεία.

Μπορούμε, επίσης, με γνώμονα τη γεωγραφία, να σκεφτούμε ποιο είναι το βουνό που υψώνεται σαν όριο (με ψηλότερη κορυφή τον Εύζωνα στα 1.026 μέτρα) ανάμεσα στο λεκανοπέδιο και την πεδιάδα των Μεσογείων, ανάμεσα στην Αθήνα του πνεύματος και του οινοπνεύματος, όπως έλεγαν κάποτε, αντιπαραβάλλοντας τον Παρθενώνα με τη ρετσίνα που έβγαζαν τα αμπέλια στα ανατολικά.

Εάν τίποτα από τα παραπάνω δεν βοηθάει, πάμε στην απάντηση: Τρελός ήταν ο Υμηττός, το κατεξοχήν αθηναϊκό βουνό που κατέχει περίοπτη θέση στο λεκανοπέδιο, με τον όγκο του να εκτείνεται από την Αγία Παρασκευή μέχρι την περιοχή της Βούλας.

Το βουνό αυτό λοιπόν έχει βρεθεί καταχωρημένο σε οθωμανικά έγγραφα του 1801 ως Deli Dağ (=τρελό βουνό), ενώ ο επίσκοπος Ναζιανζού Ιγνάτιος φέρεται να το αποκαλεί τρελοβούνι ακόμη παλιότερα, το 1772. Το ιδιότυπο αυτό παρατσούκλι είχε υιοθετηθεί από τους ντόπιους, που εξαιτίας του Τρελού αποκαλούνταν συχνά και οι ίδιοι παλαβοί.

Από πού προέρχεται το παρατσούκλι Τρελός

Κατά την κλασική αρχαιότητα, όπως έχουν φέρει στο φως οι ανασκαφές αλλά και περιγραφές περιηγητών, ο Υμηττός κατείχε σημαίνουσα θέση για τους Αθηναίους ως κέντρο λατρείας (βλ. το σπήλαιο του Πανός πίσω από τη Μονή Δαφνίου, ο ναός του Απόλλωνα στον λαιμό της Βουλιαγμένης, αλλά και το άγαλμα του Υμηττού Δία είτε οι βωμοί που περιγράφει ο Παυσανίας στα κείμενά του), καθώς όπως κάθε ύψωμα ήταν προσφιλές για δεήσεις σχετικές με τον καιρό και όχι μόνο. Στο ίδιο ύψωμα κοιτούσαν για αιώνες οι Αθηναίοι, προσπαθώντας να προβλέψουν τον καιρό, αλλά λόγω της μορφολογικής του αστάθειας συχνά έπεφταν έξω και κάποιοι υποστηρίζουν ότι γι’ αυτό έμεινε στην καθομιλουμένη σαν τρελός.

Ωστόσο, η εκδοχή αυτή είναι αρκετά αδύναμη. Από την άλλη, οι μελετητές Δημήτριος Καμπούρογλου και Διονύσιος Σουρμελής τάχθηκαν με την άποψη ότι το Τρελός ήταν η μετάφραση του ιταλικού “il matto”, που έχει βρεθεί σε τοπογραφικά σημειώματα της πόλης από την περίοδο της κυριαρχίας της Αθήνας από τους Φλωρεντίνους. Εντούτοις, και αυτό είναι πιθανότατα μεταγενέστερο από την αρχική παράφραση που έκανε τη σύνδεση ανάμεσα στον Υμηττό και το παρατσούκλι Τρελός.

Νεότερες συνδυαστικές έρευνες έχουν καταλήξει στην άποψη ότι η ονομασία Τρελός αποτελεί ελληνοποιημένη μεταφορά του τρόπου που ο Υμηττός είχε καταγράφηκε στους ναυτικούς πορτολάνους, όπου το μεγάλο αθηναϊκό βουνό αναγράφεται ως Mont tres long, που σημαίνει μακρύ βουνό. Οι ναυτικοί περιηγητές, χωρίς φυσικά να γνωρίζουν το όνομα του βουνού, αποφάσισαν να του δώσουν ένα όνομα ανάλογο με αυτό που αντίκριζαν: ένα μακρύ βουνό, το οποίο για να είμαστε ακριβείς φτάνει τα 20 χιλιόμετρα σε μήκος.

Στα χείλη των Αθηναίων που τότε δεν κατείχαν λέξη από γαλλικά, το tres long έγινε με τον καιρό «τρελός».

ΑΓΓΕΛΟΣ ΚΛΑΔΗΣ

oneman.gr

«Εκτεταμένες φθορές στο δασικό οδικό δίκτυο του Υμηττού»

Ο πρόεδρος του ΣΠΑΥ έκρουσε «καμπανάκι» ενόψει της νέας αντιπυρικής περιόδου

«Καμπανάκι» έκρουσε ο πρόεδρος του Συνδέσμου Προστασίας – Ανάπτυξης Υμηττού (ΣΠΑΥ) και δήμαρχος Παιανίας Ισίδωρος Μάδης ενόψει της νέας αντιπυρικής περιόδου. Μιλώντας από το βήμα του Συνεδρίου της Κεντρικής Ένωσης Δήμων Ελλάδας (ΚΕΔΕ) με θέμα: «Κλιματική Κρίση & Πολιτική Προστασία», που φιλοξενήθηκε στο Μεσογειακό Εκθεσιακό Κέντρο (MEC) της περιοχής, το διήμερο 27 και 28 Φεβρουαρίου, ο ίδιος απηύθυνε προειδοποίηση για την επιχειρησιακή ετοιμότητα του ορεινού όγκου:

«Μετά τις φετινές καταιγίδες -με τα γνωστά ακραία πλημμυρικά φαινόμενα- πρέπει να προειδοποιήσω ότι σύμφωνα με τις αυτοψίες όλων των Δήμων – μελών μας, αλλά και του επιστημονικού μας προσωπικού το δασικό οδικό δίκτυο στον Υμηττό έχει υποστεί εκτεταμένες φθορές –σε ποσοστό άνω του 70%- γεγονός που δημιουργεί σοβαρό ζήτημα επιχειρησιακής προσβασιμότητας, ειδικά ενόψει της αντιπυρικής περιόδου! Ήδη οι Δήμοι-μέλη και οι συντηρητές μάς μεταφέρουν δυσκολίες διέλευσης», σημείωσε χαρακτηριστικά.

«Σημαντικές καθυστερήσεις»

Σύμφωνα με τον Ισ. Μάδη, «δεν αποτελεί μεν αρμοδιότητα του ΣΠΑΥ η συνολική αποκατάσταση του δικτύου, όμως οφείλουμε να καταγράψουμε και να αναδείξουμε εγκαίρως το πρόβλημα, ώστε να υπάρξει σαφής ανάληψη ευθύνης από τους αρμόδιους φορείς».

«Το ερώτημα είναι ποιος αναλαμβάνει την ευθύνη εάν το καλοκαίρι τα πυροσβεστικά και υποστηρικτικά οχήματα δεν μπορούν να κινηθούν με ασφάλεια; Τι να τον κάνω τον άρτιο συντονισμό στην καταστολή, όταν ο δασικός δρόμος είναι αδιάβατος;», είπε, προσθέτοντας: «Την ίδια ώρα, μάλιστα, κρίσιμες υποδομές του Υμηττού – πχ παρατηρητήρια, δεξαμενές, – λειτουργούν και συντηρούνται ουσιαστικά με μέριμνα του Συνδέσμου, χωρίς όμως τη σαφή θεσμική κατοχύρωση αρμοδιοτήτων, ενώ ταυτόχρονα αντιμετωπίζουμε και σημαντικές καθυστερήσεις σε εγκρίσεις μελετών και σχέδια προγραμματικών συμβάσεων που εκκρεμούν επί μήνες!»

«Επιπλέον, στο πλαίσιο του νόμου “Ενεργή Μάχη” προβλέπεται η εκπόνηση σχεδίων πρόληψης από τους Δήμους, όμως ο Υμηττός αποτελεί ενιαίο οικοσύστημα. Άρα απαιτείται ολιστικός, διαδημοτικός σχεδιασμός μέσω του θεσμικού του φορέα, του ΣΠΑΥ, με σαφή ανάθεση και αντίστοιχη χρηματοδότηση!», κατέληξε. 

amarysianotia.gr 

Καθαρό δάσος ή γυμνό δάσος;

του Παύλου Κωνσταντινίδη *

Τα τελευταία χρόνια η δημόσια συζήτηση για την αντιπυρική προστασία κυριαρχείται από τη λέξη «καθαρισμός». Το πρόγραμμα Antinero και η εφαρμογή ελεγχόμενων καύσεων προβάλλονται ως εργαλεία πρόληψης. Η μείωση της καύσιμης ύλης είναι πράγματι αναγκαία. Το ερώτημα όμως είναι άλλο. Πόση και με ποιον τρόπο. Σε ένα μεσογειακό πευκοδάσος όπως τα δάση χαλεπίου και τραχείας πεύκης δεν είναι μόνο οι κορμοί. Είναι φυτοκοινωνία. Δηλαδή οργανωμένη συμβίωση ειδών σε πολλαπλά στρώματα. Ανώροφος, υπόροφος, ποώδης βλάστηση, ριζόσφαιρα. Όταν αφαιρείται ο υπόροφος, αφαιρείται λειτουργία.

Η αθέατη εργασία των θάμνων Θάμνοι όπως το πουρνάρι (Quercus coccifera), η κουμαριά (Arbutus unedo), ο σχίνος (Pistacia lentiscus), το φιλλύκι (Phillyrea latifolia:

• Διανοίγουν ρωγμές σε συμπαγή ασβεστολιθικά πετρώματα, διευκολύνοντας τις ρίζες των πεύκων να διεισδύσουν σε βαθύτερα στρώματα.
• Σταθεροποιούν τα ανώτερα εδαφικά στρώματα.
• Εμπλουτίζουν το έδαφος με οργανική ουσία.
• Δημιουργούν μικροκλίμα όπου εγκαθίστανται νεαρά πεύκα.
• Συμμετέχουν σε κοινά μυκορριζικά δίκτυα απαραίτητα για τη δέσμευση του αζώτου και όχι μόνο.

Επομένως οι θάμνοι δεν είναι «άχρηστη βλάστηση» που μπορεί να αφαιρείται χωρίς οικολογική συνέπεια. Αντίθετα είναι δομικό στοιχείο ανθεκτικότητας. Η οριζόντια απομάκρυνσή τους απλοποιεί τη δομή. Και τα απλοποιημένα οικοσυστήματα είναι πολύ ευάλωτα. Τι συμβαίνει όταν αφαιρείται ο υπόροφος

1. Αυξάνεται η επιφανειακή απορροή και η διάβρωση του εδάφους.
2. Το έδαφος υπερθερμαίνεται και χάνει πολύτιμη υγρασία.
3. Διαταράσσονται οι μικροβιακές και μυκορριζικές σχέσεις.
4. Η φυσική αναγέννηση δυσχεραίνεται.

Το αποτέλεσμα: δάσος εκτεθειμένο. Η ελεγχόμενη καύση Η ελεγχόμενη καύση μπορεί να αποτελέσει εργαλείο σε συγκεκριμένες συνθήκες. Όμως η εφαρμογή της σε φτωχά, ρηχά μεσογειακά εδάφη ενέχει κινδύνους: 

• Απώλεια οργανικής ουσίας 
• Μείωση μικροβιακής δραστηριότητας 
• Προσωρινή αύξηση διάβρωσης 
• Εξάντληση υπόγειων αποθεμάτων ενέργειας σε θαμνώδη είδη 

Όταν η καύση επαναλαμβάνεται, η φυτοκοινωνία μεταβαίνει σε απλούστερη μορφή. Η πολυπλοκότητα μειώνεται. Και μαζί της μειώνεται και η ανθεκτικότητα. Το κρίσιμο σημείο Πρόληψη δεν σημαίνει απογύμνωση. Σημαίνει στοχευμένη παρέμβαση, με γνώση της φυτοκοινωνικής δομής και της οικολογικής διαδοχής. Η μείωση καύσιμης ύλης μπορεί να γίνει επιλεκτικά. Με διατήρηση θύλακων υπορόφου. Με διαφοροποίηση ανάλογα με το έδαφος, την κλίση, την ηλικία της συστάδας. Το δάσος δεν είναι στρατόπεδο για να «καθαρίζεται». Είναι ζωντανό σύστημα. Αν θέλουμε πραγματική ανθεκτικότητα Η ανθεκτικότητα των μεσογειακών δασών βασίζεται: 

• Στην πολυστρωματική δομή 
• Στη συνεργασία ειδών 
• Στη σταδιακή διαδοχή 
• Στη διατήρηση της οργανικής ουσίας

 Όταν η διαχείριση αγνοεί αυτά τα στοιχεία, η πρόληψη μετατρέπεται σε υποβάθμιση. Το ερώτημα λοιπόν δεν είναι αν θα παρέμβουμε. Το ερώτημα είναι αν θα παρέμβουμε με οικολογική γνώση ή με μηχανιστική λογική. Καθαρό δάσος μπορεί να φαίνεται ασφαλές. Το γυμνό δάσος όμως είναι εύθραυστο και οδηγεί σε μη αναστρέψιμες υποβαθμίσεις. Γι΄ αυτό όσοι γνωρίζουμε αγωνιούμε. * O Παύλος Κωνσταντινίδης εργάστηκε ως τακτικός ερευνητής στο Ινστιτούτο Δασικών Ερευνών Θεσσαλονίκης. Είναι διαχειριστής της ομάδας  ΔΑΣΙΚΗ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ- ΔΑΣΙΚΕΣ ΠΥΡΚΑΓΙΕΣ.

Από το Δασικό Κτηματολόγιο στους Δασικούς Χάρτες και το Κτηματολόγιο

Από την σύσταση του Ελληνικού Κράτους το 1830, δεν κατέστη δυνατή η καταγραφή και οριοθέτηση των δασών και δασικών εν γένει εκτάσεων μέχρι την σύνταξη του Εθνικού Κτηματολογίου και της κατάρτισης των Δασικών Χαρτών.

Στη μεταπολίτευση το 1976, το Ελληνικό Κράτος επέδειξε τη βούληση να επιλύσει το ιδιοκτησιακό καθεστώς των δασών με τη σύνταξη του Δασικού Κτηματολογίου. Ο όρος «Δασικό Κτηματολόγιο» αφορά στην οριοθέτηση των δασών και εν γένει δασικών εκτάσεων καθώς και την καταγραφή των εμπραγμάτων δικαιωμάτων επί αυτών. Θεσπίστηκε με το ν. 248/1976 «Περί φύλλου καταγραφής, μητρώου ιδιοκτησίας και οριοθεσίας των δασικών εκτάσεων και προστασία των δημόσιων δασικών εκτάσεων». Ωστόσο το έργο δεν ολοκληρώθηκε ποτέ. Οι Κτηματικοί Χάρτες που συντάχθηκαν κάλυψαν έκταση μόλις 3.033.987,45 στρεμ.

Οι Δασικοί Χάρτες στο πλαίσιο της σύνταξης του Εθνικού Κτηματολογίου αποτελούν την εξέλιξη του Δασικού Κτηματολογίου. Ουσιαστικά, η κτηματογράφηση σε συνδυασμό με το Δασικό Χάρτη αποτελεί την σύγχρονη εκδοχή του Δασικού Κτηματολογίου.

Γιατί όμως μας ενδιαφέρουν τα δάση; H απάντηση είναι απλή. Τα δάση και οι δασικές εκτάσεις στην Ελλάδα καταλαμβάνουν το μεγαλύτερο μέρος της χερσαίας επιφάνειάς της και το ιδιοκτησιακό τους καθεστώς δεν έχει επιλυθεί.

Τα δάση και οι δασικές εν γένει εκτάσεις δεν αποτελούν συμπαγείς δασοσκεπείς περιοχές, περιορισμένες στις ορεινές και ημιορεινές περιοχές της Ελλάδος. Αντίθετα εναλλάσσονται με άλλες μορφές κάλυψης γης μέχρι να καταλήξουν στις πεδιάδες και στη θάλασσα. Από τα μεγαλύτερα υψόμετρα προς τα χαμηλότερα, τα δάση καταστράφηκαν από δασικές πυρκαγιές, και υποβαθμίστηκαν σε άλλα οικοσυστήματα (π.χ. θαμνώνες) ή άλλαξαν μορφή και χρήση λόγω ανθρωπογενών επεμβάσεων (π.χ. εκχερσώσεις).

Δεν περιορίζονται μόνο στις ορεινές περιοχές της χώρας αλλά σε πολλές περιπτώσεις επεκτείνονται ως την ακτογραμμή (βλ. Χαλκιδική, Εύβοια, Σποράδες, Μαγνησία, Σάμος, Θάσος. Επτάνησα, κ.λπ.) και περιβάλλουν πόλεις και οικισμούς (βλ. Αττική). Συνεπώς, συνδέονται τόσο με την υγεία και την ποιότητα της ζωής μας όσο και με την οικονομική αξία της γης.

Σήμερα όμως λόγω των Δασικών Χαρτών γνωρίζουμε επ’ ακριβώς την επιφάνεια που καλύπτουν τα υφιστάμενα δάση και οι εν γένει δασικές εκτάσεις της χώρας στο σύνολό τους. Σύμφωνα λοιπόν με την ανάρτηση των Δασικών Χαρτών σε εθνικό επίπεδο, η οποία έλαβε χώρα το 2022, η επιφάνεια αυτή ανέρχεται σε 73,8 εκ. στρέμ. και καταλαμβάνει το 56,3% της χώρας!

Εάν δεν υπάρξουν νεότερες νομοθετικές πρωτοβουλίες για το χαρακτήρα (δασικό/μη δασικό) των εκτάσεων, οι Δασικοί Χάρτες οδεύουν προς την ολική κύρωσή τους. Η κτηματογράφηση όμως με την οποία επιλύεται και το ιδιοκτησιακό καθεστώς των δασών και δασικών εκτάσεων βρίσκεται ακόμη στο 70% της χώρας και συνεπώς η ολοκλήρωσή της θα πρέπει να επισπευσθεί.

Η γνώση του ιδιοκτησιακού καθεστώτος των δασών και των δασικών εκτάσεων αποτελεί κρίσιμη πληροφορία για την αποτελεσματική προστασία τους, το σχεδιασμό και τη διαχείριση των φυσικών τους πόρων, την διαχείριση γης καθώς και όλες τις δράσεις και εργασίες οι οποίες λαμβάνουν χώρα εντός αυτών.

Από την άλλη πλευρά οι πολίτες-ιδιοκτήτες οφείλουν να γνωρίζουν την πραγματική κατάσταση των ακινήτων τους μέσω εξειδικευμένων συμβούλων προκειμένου να προβούν στις ανάλογες ενέργειες και να αξιοποιήσουν υπέρ τους τις πρόσφατες ευεργετικές νομοθετικές ρυθμίσεις για την εξαίρεση των ακινήτων τους από τις προστατευτικές διατάξεις της δασικής νομοθεσίας (νόμιμες οικοδομικές άδειες, δασωμένοι αγροί, αναγνώριση κυριότητας σε χορτολιβαδικές εκτάσεις, διόρθωση κτηματολογικών εγγραφών όπου το Δημόσιο εμφανίζεται λανθασμένα ως ιδιοκτήτης σε δασικές/χορτολιβαδικές εκτάσεις).

* Ο Μόσχος Βογιατζής είναι Επ. Καθηγητής Τοπογραφίας και Δασικού Κτηματολογίου, Τμήμα Δασολογίας και Φυσικού Περιβάλλοντος, Σχολή Γεωπονίας Δασολογίας και Φυσικού Περιβάλλοντος, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης.

daily.nb.org